Obrenovac, 13.08.2022

Marija Terezija „oživela” na izložbi o Novom Sadu


Izvor: Politika | Obrenovac, 23.02.2022.
Kroz 22 teme koje je istakao autorski tim ispričana je priča o ovogodišnjoj evropskoj prestonici kulture, nastaloj pre oko tri stotine godina

Foto:S.Kovačević




Kada je nešto od davnina, onda je još „od Marije Terezije”, kažu i danas stanovnici Novog Sada, Evropske prestonice kulture 2022. godine. Pre tri veka, carica Habzburške monarhije dala je izvesne privilegije tadašnjim novosadskim građanima i varoši koja je nakon takve Elibertacije (1748) krenula u svoj uspon, pa i da kulturno jača. Danas u kulturnoj prestonici, sa jednog galerijskog zida, raskošno odevena carica kao da namiguje publici. Njen lik, smešten u ram moderne tehnologije, „oživljava”, lagano se pokreće i pomalo šaljivo zagleda čoveka koji pred njom stoji u zdanju Muzeja grada u Dunavskoj ulici, na izložbi „Novi Sad – Akcenti”.

Carica je u svoje doba kumovala nazivu varoši koja je postala Neoplanta – u prevodu sa latinskog, novi zasad ili bašta. Na nemačkom je to bio Noj Sac, na mađarskom Uj Videk, a u srpskom prevodu Novi Sad. Dotad je naselje bilo poznato kao Racka varoš i Petrovaradinski šanac, niklo s one strane Petrovaradinske tvrđave i Dunava. Ljudi su ovde, tokom duge istorije naselja, koja seže daleko u prošlost, doplovili rekom i Panonskom nizijom, noseći sa sobom svoje identitete u grad koji je postao njihovo utočište.

„Akcenti” su prikazali kako je to parče prošlosti izgledalo, počev s kraja 17. veka. Kroz 22 teme koje je autorski tim istakao, ispričana je priča o Novom Sadu, duga oko tri stotine godina. Dočarana je atmosfera cele epohe, kroz spoj multimedijalne i klasične muzejske postavke, na čemu je radio novosadski tim istoričara, istoričara umetnosti i etnolog. Ako izložbu otvara carski portret, onda je završava Predrag Vranešević sa svojim bendom „Laboratorija zvuka”, koji je u 20. veku kulturne prestonice bio poznat po pank i rok sceni. Nažalost, Vranešević je nedavno preminuo u 76. godini.

Među autorima je muzejska savetnica Ljiljana Lazić koja kaže da nije bilo lako prikazati istoriju grada u 22 akcenta, što je brojka koja simbolizuje godinu prestonice kulture, ali da je to ipak dalo neki prostor da se Novi Sad u najkraćem predstavi, pogotovo gostima grada, kroz svoj razvoj prosvete, zdravstva, sporta, privrede, muzike...

– Vodili smo se hronološko-tematskim pristupom, sa minimalnim tekstovima i skromnijim brojem predmeta. Više smo polagali na multimediju. Tu je koautor bio dr Dušan Jovović, a sarađivala je „Kuća Čuvarkuća”. Njihov dizajner je osmislio izgled zidova i tekstova, a zadatak kustosa je bio da daju sadržaj i koncepciju – navodi za „Politiku” istoričarka umetnosti Ljiljana Lazić.

Počeci Novog Sada se vezuju, po tom konceptu, pre svega za seobu Srba pod Čarnojevićem krajem 17. veka i za migracije nekoliko decenija kasnije, iz vremena kada je Beograd ponovo pao u ruke Turaka.

– Istakli smo jedan popis stanovništva iz 1693, kada su Srbi naseljavali grad, a onda on od 1739. počinje da bude multikulturalan, jer posle pada Beograda, brodovima i na razne načine, dolaze ne samo Srbi, nego Grci, Cincari, Jermeni, Jevreji, Nemci... – navodi.

Narodi tu podižu svoje hramove još tokom 18. veka, ali nekih više nema: Jovanovske crkve na Žitnom trgu, kapele Sv. Jovana Nepomuka koju su na obali podigli Mađari, i Jermenske crkve koja je dvaput rušena, a gradski muzej čuva ploču sa njene fasade iz 1746, koja je sada i izložena. Jermenima je u pomoć za obnovu hrama, posle bombardovanja grada sa tvrđave (1849), pritekla srpska dobrotvorka Marija Trandafil, ali je on opet srušen (1963), zbog gradnje bulevara.

Jedan od muzejskih bisera jeste i ikona Svetog Jovana Preteče (1739), delo slikara Georgija Stojanovića, koju su doneli Srbi prilikom migracije posle pada Beograda. Izložen je i portret oberkapetana Sekule Vitkovića iz doba kada je Novi Sad bio podeljen na dva dela, vojni i civilni. Ovaj „prvi policajac grada” je vedrio i oblačio tamo gde su živeli Srbi graničari, u okolini Almaškog kraja, danas jednog od najstarijih delova Novog Sada. Kada je varoš dobila status slobodnog kraljevskog grada, Vitković se spakovao i napustio je.

Tom dobu, načinu života i dobrostojećim ljudima, svedoče muzejski eksponati kao što su zlatovezna ženska kapa iskopana u porti Uspenske crkve, medaljoni i krst iz jermenskih grobnica, kadionica. Dalje, đačka svedočanstva, stare fotografije iz klupa, sa ulica i iz foto-ateljea, knjige i listovi koji se štampaju u gradu, govore o novosadskom 19. veku i razvoju prosvete, ženske emancipacije, jednog građanskog sveta. U tom nizu su i osnivanje Velike pravoslavne gimnazije (1810), Čitaonice novosadske (1845), Srpskog narodnog pozorišta (1861), kao i preseljenje Matice srpske u Novi Sad (1864).

– Kultura knjige je bila posebno izražena od kako se Matica preselila iz Pešte gde je osnovana 1826. godine, ali ona kasnije zbog mađarskih pritisaka dolazi u Novi Sad i tu grad doživljava procvat kao prosvetni i kulturni centar srpstva – navodi Lazićeva.

U to vreme su i kafane bile mesto okupljanja intelektualaca, ali i njihovih podela, pa je tako, prema njenim rečima, u „Lipi” bilo društvo Vase Pušibrka i Miše Dimitrijevića, a u „Beloj lađi” radikali i pristalice Svetozara Miletića. Veruje se da je u „Beloj lađi” nastao izraz Srpska Atina kao naziv za Novi Sad. Ta kuća inače i danas postoji, oronula i prazna, u centru grada, Njegoševoj ulici. U duhu ove priče, muzej je izložio krigle iz zaostavštine pesnika Zmaj Jove, advokata Matice srpske Ilije Vučetića i Miše Dimitrijevića.

Jedan sto na izložbi nema ni čaša ni kariranog stolnjaka već mu je ploča veliki ekran osetljiv na dodir, pa posetilac nad njim može da se zagleda u dugu istoriju grada, ljude sa starih fotografija, mostove, fabrike, zgrade i tramvaje, one koji su pre sto godina ovde napravili i vakcinu protiv besnila. Onda Novom Sadu može i da nazdravi.





Lokalne Novine Obrenovac


Vuk Ilić PR Agencija za izradu i održavanje WEB portala LOKALNE NOVINE Obrenovac
Portal LOKALNE NOVINE je javno internet glasilo registrovano pod brojem : IN 000333
Upotreba autorskog materijala objavljenog na stranicama ovog portala dozvoljena je uz obavezno navođenje izvora
Ostale uslove korišćenja portala pročitajte OVDE