Obrenovac, 18.06.2021

NAJMISTERIOZNIJE CRKVE BALKANA


Izvor: MONDO/Istorijski zabavnik/Lokalne novine | Obrenovac, 06.05.2021.
Zaboravljeni biseri naše srednjovekovne arhitekture

Foto:MONDO/Stefan Stojanovi─ç


I vladari u doba pre Nemanji─ça su, tako─Ĺe, podizali crkve na našim prostorima.

Za vreme okupacije Osmanlija, mnoge crkve su stradale na našim prostorima, ali su neke i danas o─Źuvane. Najve─çi broj je onih polusrušenih i napuštenih, obraslih ┼żivicom i koje polako bivaju zaboravljene.

Na Balkanu je mnogo je primera takvih crkava, a ovo su neke od najve─çih zaboravljenih bisera naše srednjovekovne arhitekture.

Crkva u Ošlju kod Stona

Crkva se nalazi u današnjoj Hrvatskoj ispod strmog uzvišenja na kome se, prema legendi, nalazio utvr─Ĺeni grad zahumskog vladara Mihaila Viševi─ça koji je bio oblasni gospodar u prvoj polovini X veka. Ovo je gra─Ĺevina kru┼żne osnove, sa osam polukru┼żnih udubljenja, takozvani osmolist. Na zapadu se nalazi predvorje koje je verovatno dozidano nešto kasnije.

Postoje legende u vezi ove crkve da su u njenoj blizini zakopana zlatna zvona. Na┼żalost, crkva je najve─çim delom porušena. Danas su ostali samo zidovi, sa─Źuvani od 2 do 4 metara visine.

Crkva Svetog Jovana u Zatonu na Limu

Crkva se nalazi u selu Zatonu kod Bijelog Polja u Crnoj Gori. Osnova je u obliku trolista, sa polukru┼żnim apsidama. Zatonski trikonhos je nastao krajem X ili po─Źetkom XI veka, najverovatnije kada se na to podru─Źje proširila vlast cara

Bazilika u Martini─çima

Ova gra─Ĺevina se nalazi na lokalitetu Gradina kod sela Martini─çi, kraj Podgorice u današnjoj Crnoj Gori, mo┼żda na mestu grada Lontodukla koji pominje Konstantin VII Porfirogenit, srednjovekovni istori─Źar i vizantijski car. Prona─Ĺene su kamene grede u kojima su uklesani natpis na gr─Źkom i latinskom i koji pominju arhan─Ĺela Mihaila, najverovatnije kao patrona crkve.

Daljim iskopavanjima prona─Ĺeni su još neki fragmenti gr─Źkog teksta koje su pojedini istra┼żiva─Źi doveli u vezu sa ktitorom. To bi mogao biti Petar Gojnikovi─ç, knez srpskih zemalja u periodu od 892. do 918. godine. ─îinjenica da su natpisi na gr─Źkom jeziku mo┼że ukazati da datiraju u vreme vizantijske vlasti na teritoriji Duklje. Okvirno bi se izgradnja mogla smestiti u period vladavine vizantijskog cara Vasilija I sto je ujedno i vremenski period opšteg pokrštavanja Srba.

Ostaci gra─Ĺevine otkriveni su 1956. godine. Istorijskih podataka o bazilici nema, a sva saznanja o njoj zasnovana su na arheološkim istra┼żivanjima u periodu izme─Ĺu 1972. i 1989. godine.

Šestolist u Roga─Źi─çima kod Sarajeva

Ostaci ove crkve nalaze se kod sela Bla┼żuj, na pruzi koja vodi od Sarajeva do Mostara u današnjoj Bosni i Hercegovini. O njoj gotovo da nema podataka. Najverovatnije je izgra─Ĺena krajem IX i po─Źetkom X veka.

Crkva Svetog ─Éor─Ĺa u Zve─Źanu

Srednjovekovni grad Zve─Źan nalazi se u blizini Kosovske Mitrovice, na istoimenom brdu, kod uš─ça reke Sitnice u Ibar. Mogu─çe je da ga je podigao srpski veliki ┼żupan Vukan krajem XI. veka. Prvi pomen Zve─Źana nalazi se u delu vizantijske princeze Ane Komnin, koja navodi da je tu bio sukob njenog oca cara Aleksija I i ┼żupana Vukana. U to vreme Zve─Źan je bio srpski grad.

Za grad i ovu crkvu vezane su legende koje pominju ┼żitijima Stefana Nemanje, koje su napisali njegov sin Stefan Prvoven─Źani i Domentijan. Naime, Stefan Nemanja se, prema legendi, pred bitku na Pantinu 1168. godine molio Svetom ─Éor─Ĺu. Kada je bio blizu grada Zve─Źana, u kome se nalazila crkvica posve─çena Svetom ─Éor─Ĺu, veliki ┼żupan je poslao jednog od svojih jereja da tamo vrši sveno─çnu molitvu, liturgiju i ostala bogoslu┼żenja.

Dok se sveštenih odmarao od tih slu┼żbi, javio mu se Sveti ─Éor─Ĺe u vojni─Źkom liku re─Źima: "Ja sam sluga Hristov ─Éor─Ĺe, idem u pomo─ç tvom gospodinu, Nemanji, da pobedi neprijatelje".

Sutradan je Nemanja, predanje ka┼że, uz pomo─ç Svetog ─Éor─Ĺa pobedio svoju bra─çu u bici. U ovoj crkvi 1321. godine, sahranjen je Konstantin, sin kralja Milutina. U gradu je deset godina kasnije, bio zato─Źen i najverovatnije ubijen Stefan De─Źanski. Zve─Źane su Turci osvojili 1396. godine, nakon ─Źega je crkva zapustela, a njeni ostaci otkopani su tek 1957. godine.

Bogorodi─Źina crkva u Toplici

Ovo je zadu┼żbina Stefana Nemanje i na┼żalost gotovo je potpuno srušena. Nalazi se na levoj obali reke Toplice, blizu uš─ça Kosanice, na oko tri kilometra isto─Źno od Kuršumlije.

Originalna gra─Ĺevina poti─Źe iz vizantijskog perioda, V ili VI veka, a Nemanja ju je po dolasku u te oblasti obnovio. Ta─Źna godina obnove nije poznata. Okvirno se smešta negde oko 1160. godine, pre nego što je Stefan Nemanja stupio na veliko┼żupanski presto. Crkva je potpuno zapustela posle 1690. Njene ruševine su prvi put istra┼żene 1921. godine.

Crkva Svetog Tome u Kutima, kod Herceg Novog

Ova crkvica se nalazi u Kutskom polju, u zaseoku Presjeka, blizu brda Dragomira u Crnoj Gori. Okvirno se prema analognim gra─Ĺevinama datuje u drugu polovinu XI veka, a prema predanjima, srušena je krajem XV. U okviru gra─Ĺevina otkrivena je i vrlo zanimljiva plo─Źa. Podeljena je u dva nivoa. U gornjem nivou, isklesana je tro─Źlana izuvijana lozica, ─Źiji navoji obrazuju ─Źetiri kru┼żna okvira u kojima se naizmeni─Źno re─Ĺaju po dve predstave lava i orla.

Na donjem, glavnom, delu plo─Źe predstavljen je krst ukrašen tro─Źlanim prepletnim trakama u vidu pletenice. Oko njega su dva simetri─Źno postavljena an─Ĺela u molitvenom stavu i dva orla raširenih krila, okrenuta ka krstu.

Istra┼żiva─Źi smatraju da je ovo predstava ranohriš─çanske teme "Obo┼żavanja krsta", poznate još iz epohe vizantijskog cara Justinijana, gde su orlovi simboli hriš─çana-vernika. U šutu su, 1959. godine prona─Ĺeni i mnogi fragmenti fresaka koji se danas nalaze u Zavi─Źajnom muzeju Herceg Novog.





Lokalne Novine Obrenovac


Vuk Ili─ç PR Agencija za izradu i odr┼żavanje WEB portala LOKALNE NOVINE Obrenovac
Portal LOKALNE NOVINE je javno internet glasilo registrovano pod brojem : IN 000333
Upotreba autorskog materijala objavljenog na stranicama ovog portala dozvoljena je uz obavezno navo─Ĺenje izvora
Ostale uslove kori┼í─çenja portala pro─Źitajte OVDE