Obrenovac, 09.05.2021

ĐURĐEVI STUPOVI PERJANICA RAŠKE ZEMLJE


Izvor: Alo.rs/P.M./Lokalne novine | Obrenovac, 22.04.2021.
Manastir koji je nadživeo svaku nevolju i nikad se nije predavao

Foto:Shutterstock


Srbija je u srednjem veku bila jedna od najrazvijenijih zemalja u Evropi, a Župa budimljanska jedna od najrazvijenijih oblasti srenjovekovne Srbije. Svoju zadužbinu, Đurđeve Stupove, podigao je gospodar Budimlja, župan Stefan Prvoslav, sin Velikog župana Tihomira, a sinovac Nemanjin 1213. godine. U Manastiru, njegovoj zadužbini, na desnoj strani naosa nalazi se njegov grob, nad kojim stoji zapis: „Župan Prvoslav, sin velikoga župana Tihomira, sinovac svetoga Simeona Nemanje i ktitor mesta ovog“.

Manastir je podignut na levoj strani Lima, pod Rastovcem, na zaravni koja se zove Stupovi, odmah iznad reke ponornice gde izvire kristalno čista hladna voda, za koju se veruje da je lekovita. Za vreme Nemanjića, Budimlja je bila važan kulturni i politički centar. U njoj je živeo i iz nje upravljao delom države jedan od sinovaca Stefana Nemanje (Prvoslav), a Sveti Sava u svom prvom uređenju srpske crkve u Budimlji naznačuje episkopa Neofita.

Pod svodovima Đurđevih Stupova održavani su zborovi i sabori, dogovarani ustanci i bune, proglašavana nezavisnost Vasojevićke kneževine i donesena odluka o ujedinjenju sa Crnom Gorom 1857. godine. Manastiru su činjene posete i pokloni. Knez Nikola Vasojević je 1828. godine poklonio manastiru Evanđelje u srebrnim, zlatom optočenim koricama; arhimandrit Danilo Radulović je iz svojih sredstava uoči Prvog Balkanskog rata kupio 20 rala zemlje i poklonio ih manastiru i podigao manastirski konak, a iguman Josif Lekić 1927. godine mu je poklonio crkveno zvono. Od 2001. godine, manastir je sedište Eparhije budimljansko-nikšićke. Po ustrojstvu je muški opštežiteljni manastir, a crkva je posvećena sv. velikomučeniku Georgiju.

Crkva je jednobrodna građevina sa glavnim ulazom na zapadnoj i polukružnom apsidom na istočnoj strani. Crkva i prva priprata su podignute u prvoj polovini 13. veka, ali je tačno vreme izgradnje ostalo nepoznato. U kompleksu manastira zapažaju se tri građevinske faze: spoljne površine zidova dobro su rađene, od kamenih kvadera, koji su postavljeni u vodoravne redove, i to se smenjuje u nepravilnom ritmu, redovi tamnije sige i svetlijeg tvrđeg kamena, po čemu bi se reklo da su u obradi fasada traženi efekti polihromije. U građevinskom pogledu crkva pripada arhitekturi kakva se dotle razvijala u primorju u 11. i 12. veku. To dokazuje njen tip bazilike sa nišama iznutra u bočnim zidovima i pojačavajućim licima poluobličastog svoda, koji polaze sa naspramnih pilastra, između ovih niša. To dokazuje i način na koji je kupola dignuta između ova dva pojačavajuća luka, bez kockastoga postolja iznad krova.

Manastir je, inače, bio meta za vežbanje turskih tobdžija sa artiljerijskog utvrđenja na Jasikovcu, a razarali su ga i Austrougari u Prvom svetskom ratu, kad su ga pretvorili u konjušnicu, a kasnije u kuhinju i spavaonicu, što je za ionako uništene freske bilo pogubno. Međutim, i pored svega toga, delovi fresaka su sačuvani do danas. Na njima se prepoznaje ruka dečanskih majstora, poreklom iz kotorske škole slikanja gde je naslikan sav ciklus monologa, ilustrovanog crkvenog kalendara, po dečanskom uzoru. Pretpostavlja se da je taj freskopis urađen još za života cara Dušana.

Velika je zasluga katedralnog Manastira Đurđevi Stupovi u očuvanju nacionalne svesti, jedinstva srpskog naroda i širenju kulture na ovim prostorima. U Budimljanskoj župi nije bilo sela da nije imalo makar jednu crkvu, zato se i kaže da je crkva „stožer Raškoj zemlji i kitna joj perjanica", kao i na čitavom prostoru Vasojevića gde je zabeleženo da je bilo preko 80 crkava i šest manastira. Godine 1219. u Đurđevim Stupovima je Sveti Sava osnovao jednu od prvih sedam episkopija - četvrtu po redu, o čemu se u zapisu kaže: „Četvrtago vladiku postavi Sveti Savo u Budimlju u hram Svetoga Georgija“. Zahvaljujući ulozi Budimljanske eparhije, sve do polovine 17. veka na ovim prostorima nije bilo islamiziranja stanovništva. Posle ubistva mitropolita Pajsija Budimljanina gasi se Budimljanska mitropolija. Manastir je paljen pet puta, što znači da je on, kako narod zna da kaže, „manastir-mučenik“. Prvi put je manastir zapaljen 1738. godine i zapalio ga je poturčenjak Crnojevića Mahmud-paša. Drugi put Đulbeg Šabanagić i Hasan Hot 1825. godine. Treći put Derviš-paša 1862. godine. Četvrti put dogodilo se to na Preobraženje Gospodnje 1875. godine. Kada su 1898. godine ponovo hteli da zapale manastir, narod je ustao u odbranu: ovoga puta su odlučili da se zatvore u manastir i da ga ili odbrane ili da izgore u njemu. Kako beleže istoričari, zatočenike je ispovedio pop Maksim Popović i zajedno sa njima ostao unutra da brane manastir, a održao im je ovu besedu: „Braneći svete Đurđeve Stupove, branite i svoju otadžbinu, svoju vjeru, i živote svoje, i svojijeh, i amanet i obraz otačeski, i u tom cilju, ako bude suđeno da ova svetinja i po peti put bude gorela, riješismo da i mi sa njom u njoj izgorimo i pođemo Bogu na istinu“. Manastir je tada odbranjen. Nadživeo je svaku nevolju i nikad se nije predao.





Lokalne Novine Obrenovac


Vuk Ilić PR Agencija za izradu i održavanje WEB portala LOKALNE NOVINE Obrenovac
Portal LOKALNE NOVINE je javno internet glasilo registrovano pod brojem : IN 000333
Upotreba autorskog materijala objavljenog na stranicama ovog portala dozvoljena je uz obavezno navođenje izvora
Ostale uslove korišćenja portala pročitajte OVDE